Þá eru jólin rétt einu sinni um það bil yfirstaðin. Þótt foreldrar, eins og aðrir fullorðnir, fái mismikil frí yfir hátíðarnar reyna allir að gera sér töluverðan dagamun. Á mörgum heimilum breytist líka dagleg rútína og það slaknar á ýmsum föstum venjum t.d. hvað varðar matartíma, háttatíma, morgunverk, sælgætisát og fleira. Þetta á bæði við um börn og fullorðna!
Það þarf ekkert að vera að því við sérstök tækifæri að börnum sé gefið frí frá ýmsum reglum og höftum sem annars gilda hversdags. Hins vegar er jafn mikilvægt fyrir flest börn að heimilislífið fari ekki algerlega úr skorðum og að hægt sé að ganga aftur nokkuð eðlilega inn í fyrri venjur og reglur að fríi loknu.
En auðvitað er margt í uppeldi barna og aðbúnaði sem foreldrar geta aldrei verið í algeru fríi frá, hvort sem það eru jól eða ekki. Þannig þarf t.d. að sinna grunnþörfum barna, fyrir næringu, svefn, umhyggju og samveru. Þetta eru ekki ný sannindi – hins vegar hefur nútíma tækniþróun gert það að verkum að það eru fleiri þættir sem foreldrar þurfa sífellt að vera vakandi yfir. Hér vil ég sérstaklega nefna Netið og netnotkun barna.
Börn í dag byrja snemma að læra á tölvur og eru flest ótrúlega nösk við að tileinka sér færni í tölvuleikjum og notkun vefja og leitarvéla á Netinu. Dæmi eru um ung börn sem eru komin töluvert á undan foreldrum sínum í þekkingu á ýmis konar tölvu- og nettækni. Eins og allir vita verður slík þekking æ mikilvægari og það er margt gagnlegt sem jafnt börn sem fullorðnir geta lært á Netinu. Hins vegar er jafnljóst að á Netinu er alls konar efni sem ekki hentar börnum og þar er eftirlit og leiðsögn foreldra nauðsynleg.
Staðreyndin er því sú að eftirlit foreldra með netnotkun barna snýst ekki um tölvufærni eða tækniþekkingu heldur um gott uppeldi.
Um þetta og fleira þessu tengt var fjallað um í áhugaverðri grein sem birtist í Fréttablaðinu um netsamskipti barna þann 9. desember sl. Greinin byggði á viðtali við Janice nokkra Richardson sem er sérfræðingur um öryggismál hjá Evrópusambandinu. Ég vil hér nefna nokkur atriði sem Janice bendir réttilega á í viðtalinu:
- Að foreldrar setji reglur um netnotkun barna, bæði hvaða síður þau megi heimsækja og hve löngum tíma þau geta daglega varið við tölvuna.
- Að foreldrar sitji með ungum börnum þegar þau eru tengd við Netið til að fylgjast með eða leiðbeina eftir þörfum.
- Að börnum sé sérstaklega kennt að haga sér kurteislega á Netinu, þar sem þau átti sig e.t.v. ekki á viðbrögðum annarra þegar þeir eru ekki í sjónmáli.
- Að rætt sé við börn um afleiðingar gerða þeirra, t.d. ef þau segja eitthvað ljótt eða særandi um aðra á Netinu.
- Að foreldrar ræði við börn sín um áhugamál þeirra á Netinu og innræti þeim hvað felst í eðlilegu tjáningarfrelsi annars vegar og verndun einkalífs hins vegar.
- Að foreldrar vari börn við hættum sem felast í því að upplýsa of mikið á Netinu og gefa aðgang að persónulegum upplýsingum.
- Að foreldrar hugi að eigin netnotkun, þeir eru jú fyrirmynd barna sinna í þessu efni sem öðrum!
Að lokum við ég hvetja foreldra og börn til að kynna sér síðuna www.saft.is um örugga netnotkun barna. Það má meðal annarra heilræða finna netorðin fimm sem eru eftirfarandi:
- Allt sem þú gerir á Netinu endurspeglar hver þú ert.
- Komdu fram við aðra eins og þú vilt láta koma fram við þig.
- Ekki taka þátt í neinu sem þú veist ekki hvað er.
- Mundu að efni sem þú setur á Netið er öllum opið, alltaf.
- Þú berð ábyrgð á því sem þú segir og gerir á Netinu.