Heilsugæsla höfuðborgarsvæðisins

Til hamingju með að eiga von á tvíburum.

Framundan er tími eftirvæntingar og tilhlökkunar. Meðgangan er tími mikilla breytinga, líkamlegra, andlegra og félagslegra sem krefst töluverðrar aðlögunar. Verðandi foreldrar þurfa að takast á við og aðlagast þessum breytingum á tiltölulega stuttu tímabili lífsins. Hver meðganga er einstök og er ekki aðeins mismunandi milli kvenna, sama konan getur brugðist öðruvísi við einni þungun en annarri.

Tvíburameðganga er á margan hátt frábrugðin meðgöngu einbura. Að eignast tvíbura þarf ekki endilega að vera tvöföld vinna og álag en það er alveg öruggt að það er frábrugðið því að eignast eitt barn. Margir vilja halda því fram að þeir foreldrar sem eiga von á tvíburum njóti ákveðinna forréttinda vegna þess að þeir fái að kynnast þeirri einstöku reynslu og gleði sem fylgir því að verða foreldri tvíbura.

Meðgöngulengd

Hérlendis er meðallengd tvíburameðgöngu 36 vikur. Almennt er talið æskilegt að eðlileg tvíburameðganga vari ekki lengur en 38-39 vikur. Eineggja tvíburar með sameiginlega fósturbelgi og fylgju fæðast oftast fyrir tímann en eineggja tvíburar í aðskildum fósturbelgjum fæðast oftast fullburða. Tvíeggja tvíburar fæðast oftast fullburða. Börn teljast fullburða við fulla 37 vikna meðgöngu.

Meðgöngunni er skipt upp í þrjú tímabil:

Tíðni tvíburafæðinga

Tvíburafæðingum hefur fjölgað í heiminum, sérstaklega eftir 1990. Hormónameðferðir og tæknifrjóvganir hafa þar mest áhrif eða í um fjórðungi tilfella. Langflestir tvíburar sem fæðast eftir slíkar meðferðir eru tvíeggja.
Tíðni tvíburafæðinga almennt er háð kynþætti og aldri mæðra.
Flestir tvíburar fæðast í Afríku og fæstir í Asíulöndum. Hjá hvíta kynstofninum er tíðnin mitt á milli. Af öllum náttúrulegum tvíburum eru 70% tvíeggja og um 30% eineggja. Frá árinu 1998 hafa tvíburafæðingar verið á bilinu 1.6% - 2.5% af öllum fæðingum á Íslandi.

Hlutfall tvíburafæðinga eftir tæknifrjóvgun er hærra og  á Íslandi var það 15 % árið 2007 en tæp 23% árið áður. Ef tæknifrjóvganir og hormónameðferðir eru undanskilin er u.þ.b. þriðjungur tvíbura eineggja, þriðjungur tvíeggja af sama kyni og þriðjungur tvíeggja, hvor af sínu kyni.

Af íslenskum tvíburum eru mestu líkur á því að tvíburaparið sé af báðum kynjum (40,6%), því næst tveir drengir (32,3%) og síðan tvær stúlkur (27,1%).

Líkur á því að eignast tvíbura

Líkur á því að eignast eineggja tvíbura eru næstum þær sömu hjá öllum og því hefur fjöldi eineggja tvíbura verið svipaður síðustu ár. Að eignast eineggja tvíbura tengist ekki erfðum, kynþætti, aldri móður eða öðrum utanaðkomandi þáttum. Til eru rannsóknir sem sýna örlítið auknar líkur á því að eineggja tvíburar eignist eineggja tvíbura. Líkurnar á því að eignast tvíeggja tvíbura tengjast hins vegar erfðum, hormónameðferð, aldri móður og fjölda fyrri þungana. Almennt má segja að því eldri sem móðirin er og því fleiri börn sem hún hefur fætt aukist líkur á því að hún eignist tvíeggja tvíbura.

Eineggja tvíburar

Eineggja tvíburar verða til þegar eitt egg, frjóvgað af einni sæðisfrumu, skiptir sér og það myndast tvö sjálfstæð fóstur. Skiptingin verður í síðasta lagi 13 dögum eftir frjóvgun. Eineggja tvíburar hafa sömu erfðaeiginleika og eru mjög líkir í útliti, af sama kyni, með sama augnlit og  háralit, svipaða líkamsbyggingu en með mismunandi tennur og fingraför. Því fyrr sem eggið skilur sig eftir frjóvgun því ólíkari geta eineggja tvíburar verið. Eineggja tvíburar geta haft sameiginlega fylgju, samvaxnar fylgjur eða sína fylgjuna hvor. Ef eggið skiptir sér snemma eftir frjóvgun í tvö fóstur, eru miklar líkur á því að fylgjurnar verði tvær. Það gerist í um það bil 30% tilvika.

Utan um fóstur eru tvöfaldir fósturbelgir: ytri fósturbelgur (æðabelgur) og innri fósturbelgur (líknarbelgur). Algengast er að eineggja tvíburar hafi ytri fósturbelg sameiginlegan en hafi sinn innri fósturbelginn hvor. Eineggja tvíburar geta haft sinn innri og ytri fósturbelginn hvor. Stöku sinnum gerist það að eineggja tvíburar hafa ytri og innri fósturbelgi sameiginlega.

Tvíeggja tvíburar

Þegar tvö egg frjóvgast af tveimur sæðisfrumum verða til tvíeggja tvíburar. Þeir geta verið af sama kyni eða hvor af sínu kyni. Fóstrin geta þroskast og vaxið hvort með sínu móti og erfðaeiginleikar þeirra eru eins og hjá öðrum systkinum. Tvíeggja tvíburar hafa alltaf sína fylgjuna hvor. Fylgjurnar geta þó verið samvaxnar og þá þarf að meta eftir fæðingu hvort um eina eða tvær fylgjur hafi verið að ræða. Tvíeggja tvíburar hafa alltaf sinn fósturbelginn hvor, bæði innri og ytri.

Eineggja- eða tvíeggja?

Með ómskoðun er hægt að greina hvort belgjaskil milli fóstranna eru þykk eða þunn. Þunn belgjaskil gefa til kynna að fóstrin séu eineggja en ef belgjaskilin eru þykk eru mestar líkur á því að þau séu tvíeggja. Ef fóstrin eru af sínu kyninu hvort er enginn vafi á því að þau eru tvíeggja.

Belgjaskil og fylgjugerð hjá tvíburum

Greining á belgjaskilum og fylgjugerð hjá tvíburum er gerð með ómskoðun snemma á meðgöngu til að meta áhættu fyrir meðgöngu og fæðingu. Mikilvægt er að greina hvort belgjaskil sjást á milli fóstranna og hvort þau eru þykk eða þunn. Það gefur til kynna hvort fóstrin hafa fósturbelgi og/eða fylgju sameiginlega eða hvort í sínu lagi. Ef belgjaskil eru þykk hafa fóstrin alltaf sinn fósturbelginn hvort, bæði ytri og innri. Ef belgjaskil eru þunn hafa fóstrin ytri fósturbelg sameiginlegan en þann innri hvort í sínu lagi. Ef belgjaskil sjást ekki á milli fóstranna hafa þau ytri og innri fósturbelgi sameiginlega.


                  MYND 1                            MYND 2                            MYND 3                        MYND 4

Mynd 1: Tvíeggja tvíburar - Þykk belgjaskil
Tvö egg frjóvgast af tveimur sæðisfrumum. Fóstrin hafa sinn ytri og innri fósturbelginn hvort og sína fylgjuna hvort.

Mynd 2: Eineggja tvíburar- Þykk belgjaskil 
Eitt egg frjóvgast af einni sæðisfrumu. Skiptingin gerist snemma og fóstrin hafa sinn ytri og innri fósturbelginn hvort og sína fylgjuna hvort. Mynd 1 og 2: 70% allra tvíbura. Annað hvort eru þeir tvíeggja (80%) eða eineggja (20%).

Mynd 3: Eineggja tvíburar - Þunn belgjaskil 
Eitt egg frjóvgast af einni sæðisfrumu. Skiptingin gerist seinna og fóstrin hafa ytri fósturbelg og fylgju sameiginlega en hafa sinn innri fósturbelginn hvort.30% allra tvíbura.

Mynd 4: Eineggja  tvíburar - Engin belgjaskil
Eitt egg frjóvgast af einni sæðisfrumu. Skiptingin gerist seinna og fóstrin hafa ytri og innri fósturbelgi, og fylgju sameiginlega.<1% allra tvíbura.

Myndir fengnar frá: www.paternityangel.com

Tvíburameðganga (pdf-skjal)

Júní 2009.
Höfundar: Karitas Ívarsdóttir og Ragnheiður Bachmann, ljósmæður mæðravernd Þróunarstofu.

Tvíburameðganga - Heimildir.
 1. Ása Halldórsdóttir, Áslaug Hauksdóttir og Karítas Ívarsdóttir. 4. útg. (2006)  Fæðingarfræðsla fyrir verðandi foreldra.
 2. Bennett, V.R. og Brown, L.K. (1999) Myles Textbook for Midwifes. Churchill Livingstone.
 3. Brown JE and Carlson M.  Nutrition and multifetal pregnancy.  J Am Diet Assoc. 2000;100(3):343-8.
 4. Enkin, M.; Keirse, J.N.C. Renfrew, M. og Neilson,J. (2000) A guide to effective care in pregnancy and childbirth. Oxford University Press.
 5. Gaskin, I. (2003) Ina Mays guide to Childbirth. Bantam Dell, Random House Inc.
 6. Gall, S.A. (1996) Multiple Pregnancy and Delivery. St. Louis: Mosby-Year Book, Inc.
 7. Grønning, Joan Tø.nder.(2006)Bogen om tvillinger 0-10 år-myter og virkelighed om graviditet, fødsel og tvilligeforholdet. Odense:TextXpressen.
 8. Hulda Jensdóttir. (2003) Upphafið Bréf til þín frá ljósunni þinni. Salka Reykjavík.
 9. Ingibjörg Eiríksdóttir. (2003) Útkoma úr tvíburameðgöngum og fæðingum með tilliti til heilsufars mæðra og barna árin 1991-2000 á Landspítala –háskólasjúkrahúsi. Lokaritgerð til    
meistaraprófs í hjúkrunar- og ljósmóðurfræði við Háskóla Íslands. Reykjavík.
10. Ingólfur V. Gíslason. (2002) Pabbi, bók fyrir verðandi feður. Mál og menning.
11. Klein L.  Nutritional Recommendations for Multiple Pregnancy.  J AM Diet Assoc. 2005; 105(7):1050-2.
12. Lennart Nilsson, Lars Hamberger. (2004) Barn verður til.  Vaka-Helgafell.
13. Newman, R.B. og Luke, B. (2000) Multifetal pregnancy. A handbook for care of the pregnant patient. Philadelphia: Lippincott Williams and Wilkins.
14. Noble,E. (2003) Having twins and more. A Parent´s Guide to Multiple Pregnancy, Birth, and Early Childhood. Houghton Mifflin Company. Boston New York.
15. Robertson, A. (1999) Preparing for Birth: Mothers. ACE graphics 3.. útg.
16. Roselló-Soberón M, Fuentes –Chaparro L and Casanueva E.  Twin Pregnancies: Eating for Three? Maternal Nutrition Update.  Nutr Rev. 2005;63(9):295-302.
17. Schott, J, Priest,J. (2002) Leading Antenatal Classes, A practical guide. Books for Midwifes,  2nd edition.