Heilsugæsla höfuðborgarsvæðisins

Um 97% kvenna sem fara í 11-14 vikna fósturskimun fá niðurstöður um litlar líkur á litningafráviki. Um það bil 3% kvenna sem fara í fósturskimun fá niðurstöður um auknar líkur á litningafráviki.

Niðurstöður úr samþættu líkindamati eru notaðar til að reikna líkur á því að fóstrið hafi litningafrávik.

Niðurstöðurnar eru settar fram í tölum, sem segja hversu líklegt það er að barnið hafi litningafrávik. (T.d. 1 af 650 þýðir að líkurnar eru þær að 1 barn af 650 fæddum börnum hafi litningafrávik). Viðmiðunarmörk sem sett eru til frekari rannsókna eru 1 af 100.

Líkur á litningafráviki reiknast minni en viðmiðunarmörk

Reiknist líkur á litningafráviki minni en viðmiðunarmörk er ekki talin ástæða til þess að bjóða fósturgreiningu með litningarannsókn.

Dæmi: 1 af 200 eru minni líkur en 1 af 100. Því hærri sem seinni talan er því minni líkur eru á því að barnið hafi litningafrávik.
Í prósentum eru 1 af 200 = 0,5%  líkur og 1 af 100 eru 1% líkur.

Það er mikilvægt að átta sig á því að reiknist líkur minni en viðmiðunarmörk, sem gefur til kynna litlar líkur á litningafráviki, þýðir það einfaldlega bara það að líkurnar eru litlar. Það þýðir ekki að það sé engin hætta á því að barnið hafi litningafrávik, heldur einungis að það sé ólíklegt.

Ef hnakkaþykkt mælist hins vegar aukin er boðið upp á hjartaómskoðun á fóstrinu við 16-20 vikur hjá barnahjartalækni.

Líkur á litningafráviki reiknast meiri en viðmiðunarmörk

Reiknist líkur á litningafráviki meiri en viðmiðunarmörk þýðir það að líkur á litningafráviki teljast vera auknar. Þá er verðandi foreldrum boðin fósturgreining með litningarannsókn.

Dæmi: 1 af 50 er meiri líkur en 1 af 100. Því lægri sem seinni talan er því meiri líkur eru á því að barnið hafi litningafrávik.
Í prósentum eru 1 af 50 = 2% líkur og 1 af 100 eru 1% líkur. 

Það er mikilvægt að átta sig á því að reiknist líkur meiri en viðmiðunarmörk þýðir það að reiknaðar líkur eru auknar. Það er ekki staðfesting á litningafráviki. 

Falskt jákvætt/falskt neikvætt svar

Fósturskimun fyrir Downs heilkenni gefur ekki alltaf réttar niðurstöður. Þær geta bent til þess að barnið hafi Downs heilkenni þegar það í raun hefur það ekki. Það kallast „falskt jákvætt” svar.

Á sama hátt geta niðurstöður bent til þess að barnið hafi ekki Downs heilkenni þegar það í raun hefur það. Það kallast ,,falskt neikvætt" svar.

Hvenær liggja niðurstöðurnar fyrir?

Niðurstaða úr ómskoðun fæst strax en niðurstaða úr blóðrannsókn tekur lengri tíma. Lokasvar úr samþættu líkindamati liggur fyrir þegar allar niðurstöður eru komnar, oftast innan tveggja daga. Niðurstöður eru sendar á heilsugæslustöð. Reiknist líkur á litningafráviki meiri en viðmiðunarmörk, er hringt í verðandi foreldra og þeim boðið viðtal og ráðgjöf.

Athuga skal að fósturskimun við 11-14 vikur með samþættu líkindamati getur aðeins gefið niðurstöðu um meiri eða minni líkur á litningafráviki miðað við ákveðin viðmiðunarmörk.

Yfirfarið: júní 2010. 
Höfundar: Karitas Ívarsdóttir og Ragnheiður Bachmann, ljósmæður mæðravernd Þróunarstofu.