Tilgangur þessarar skimunar er að meta líkur á litningafráviki hjá fóstri. Einnig er líkamsgerð fósturs skoðuð eins vel og unnt er á þessum tíma með tilliti til sköpulagsgalla.
Samþætt líkindamat
Við 11-14 vikna skimun er gert samþætt líkindamat sem byggir m.a. á eftirfarandi:
- ómskoðun á fóstrinu
- mælingu á lífefnavísum í blóði verðandi móður
- aldri móður
Ómskoðun á fóstrinu er gerð til að meta meðgöngulengd, mæla hnakkaþykkt fósturs og skoða líkamsgerð fósturs.
Aldur fóstursins er fyrst metinn með mælingu á lengd þess frá höfði og niður á sitjanda (CRL). Þannig er meðgöngulengd reiknuð. Aldursgreining á þessum tíma er nákvæm þar sem öll fóstur eru svipuð að stærð fyrstu tuttugu vikurnar. Þegar meðgöngulengd er staðfest er reiknað út hvaða dag 40 vikna meðgöngu er lokið. Það er oft kallað áætlaður fæðingardagur en hafa ber í huga að eðlileg meðgöngulengd er afar mismunandi, allt frá 37 vikum til 42ja vikna.
Öll fóstur hafa vökva undir húð á hnakkanum við 11-14 vikur. Þessi vökvamyndun kallast hnakkaþykkt. Þykknun á þessu svæði getur verið merki um að fóstrið hafi Downs heilkenni, þó getur aukin hnakkaþykkt sést á heilbrigðum fóstrum. Einnig eru þekkt tengsl á milli aukinnar hnakkaþykktar og þrístæðu 13 og 18 og ákveðinna hjartagalla.
Aukin hnakkaþykkt getur því verið vísbending um vanda en er ekki staðfesting eða greining.
Mæling á lífefnavísum í blóði verðandi móður. Lífefnavísar eru prótein (frítt ß-hcg og PAPP-A) sem berast frá fylgju og fóstri yfir í blóð verðandi móður. Magn þeirra í blóði móður er mælt og frávik frá ákveðnum viðmiðunarmörkum getur verið vísbending um litningafrávik.
Aldur móður hefur áhrif. Með hærri aldri móður aukast líkur á sumum litningafrávikum hjá fóstri.
Hægt er að þiggja 11-14 vikna ómskoðun án þess að metnar séu líkur á litningafráviki með samþættu líkindamati. Þá er meðgöngulengd metin, fjöldi fóstra og líkamsgerð fósturs skoðuð.
Yfirfarið: júní 2010.
Höfundar: Karitas Ívarsdóttir og Ragnheiður Bachmann, ljósmæður mæðravernd Þróunarstofu.