Slysavarnir 12-35 mánaða

Köfnun

Smábörn geta auðveldlega snúið sér og ýtt frá sér rúmfötum, svo óhætt er að byrja að nota kodda eftir 1 árs aldur. Aðal hættan á köfnun er þegar þau eru að leika sér og kanna umhverfið, svo mikilvægt er að fjarlægja allar mögulega hættur. Það er líka mikilvægt að leyfa börnum aldrei að leika sér að plastumbúðum og pokum, ekki einu sinni undir eftirliti.

Slysavarnir

• Fjarlægið plastumbúðir og poka af öllu tagi og geymið þar sem börn ná ekki til.

Aðskotahlutur í hálsi
Það er helst matur sem stendur í börnum. Erfitt getur verið fyrir þau að tyggja og kyngja mat eins og epli, hráar gulrætur, poppmaís, kjöt, sælgæti og hnetur. Af þessum fæðutegundum eru það helst hnetur og poppkorn sem loka fyrir öndunarveg barna. Meiri hætta er á að fæða loki öndunarveginum ef barnið er að hlaupa um, hlæja eða gráta með matinn í munninum. Því er mikilvægt að brýna fyrir börnum að sitja kyrr á meðan þau borða. Þau eru enn að læra að tyggja og kyngja mat og þurfa því að einbeita sér að því.

Börn á þessum aldri eru enn að setja hluti upp í munninn. Gæta þarf að því að smáhlutir séu ekki þar sem þau ná til. Til að mæla hvort smáhlutur er of lítill fyrir barn yngra en 3ja ára er hægt að nota kokhólkinn, en hann er mælitæki til að mæla stærð smáhluta sem geta valdið köfnun hjá yngri börnum. Kokhólkur samsvarar stærð á koki barna yngri en 3ja ára. 

Samhliða því að setja hluti upp í munninn eru mörg börn sem setja hluti í eyrun og nefið. Í raun er þetta eðlileg hegðun barna á þessum aldri, en mikilvægt er að koma í veg fyrir hana strax þar sem hún getur reynst hættuleg.

Slysavarnir

• Leyfið barninu ekki að borða án eftirlits.
• Brýnið fyrir barninu að sitja kyrrt á meðan það borðar. Leyfið því ekki að hlaupa um með mat í munninum.
• Gætið að því að smáhlutir séu þar sem barnið nær ekki til.
• Gefið börnum ekki hnetur og annað sem getur auðveldlega staðið í þeim.

Eitranir

Það er á þessum aldri sem mest hætta er á eitrunum hjá börnum. Smábörn reyna að smakka á öllu, jafnvel því sem lyktar og smakkast ekki vel. Öll efni og lyf, þ.m.t. vítamín og getnaðarvarnarpillur, á að geyma í læstum hirslum. Smábörn komast á ótrúlegustu staði ef þau ætla sér að ná í eitthvað, sem þau telja vera spennandi. Þau verða því sífellt að vera undir eftirliti foreldranna.

Athugið að þó að umbúðir séu með öryggislæsingu eru alltaf einhver börn sem geta opnað þær.

Slysavarnir

• Geymið efni og lyf í læstum hirslum og á stað þar sem börn ná ekki til.
• Geymið öll efni í upphaflegum umbúðum til að fyrirbyggja misskilning.
• Geymið ekki lyf í handtöskum eða í náttborðinu.
• Farið yfir plöntur á heimilinu og í garðinum.
• Eitrunarmiðstöðin er opin allan sólarhringinn, sími 543-2222.
• Hafið númer Neyðarlínunnar 112 við öll símtæki á heimilinu.

Hengingar

Höfuð smábarna er enn hlutfallslega stórt miðað við líkamsstærð. Þau eru því í meiri hættu á að festa höfuðið, t.d. þegar þau reyna að ýta sér í gegnum gat eða rifu, en þau sem eldri eru. Sérstaklega getur það verið hættulegt ef barnið nær ekki fótfestu. Í dag eru í gildi staðlar fyrir leiktæki sem eiga að tryggja að öll göt séu stærri en svo að barn geti fest höfuð sitt þar.

Víða í Evrópu hafa verið settar reglur sem minnka hættu á slysum vegna barnafatnaðar. Ekki eru slíkar reglur í gildi hér á landi, en einhverjir framleiðendur barnafatnaðar hérlendis hafi tekið mið af þeim reglum sem eru í gildi í Evrópu. Mikilvægt er að upplýsa almenning um mögulegar hættur, því ekki er óalgengt að börn séu höfð í heimasaumuðum og prjónuðum fötum. Hætta á hengingum er aðallega vegna reima í hettum og borða í hálsmálum.  

Slysavarnir

• Fylgist vel með barninu í klifurleikjum.
• Gætið að því að hálsmál, hettur eða reimar festist ekki í leiktækjum.
• Gætið að því að barnið leiki sér ekki með snúrur, bönd og hangandi lykkjur.
• Verið viss um að föt barnsins þrengi ekki að hálsi barnsins. Fjarlægið reimar og bönd úr fatnaði.

Brunaslys

Húð barna á þessum aldri er þynnri og viðkvæmari en húð fullorðinna. Þess vegna brennur húð þeirra auðveldar og brunasárið verður dýpra. Einnig er viðbragðsflýtir þeirra mun minni en fullorðinna. Liðið geta 1 1/2 til 2 1/2 mínúta þar til barnið áttar sig á því að hluturinn er heitur og færir sig frá honum. Hversu slæmur bruninn verður fer eftir ýmsu t.d. hversu lengi barnið er í snertingu við hlutinn, hversu heitur hann er og stærð og staðsetningu hans.

Börn á þessum aldri skilja ekki enn hugtökin heitt og kalt. Það er hægt að kenna þeim að snerta ekki ákveðna hluti, en það er ekki víst að þau skilji hvers vegna og muni eftir því.

Börn á þessum aldri geta fundið út úr því hvernig kveikjari og eldspýtur virka, ef þau fá tækifæri til, en skilja ekki hættuna tengda því. Forvitni þeirra getur hvatt þau til að gera ýmislegt.

Nýlegar rannsóknir sýna að börn sem sólbrenna eru líklegri til að fá húðkrabbamein síðar á lífsleiðinni. Sólbruni er bæði sársaukafullur og hættulegur börnum. Íslendingum hættir til að vanmeta styrk sólarinnar og gera því lítið til þess að verja húðina. Gleymið ekki að hægt er að sólbrenna þó skýjað sé í veðri.  Á ung- og smábörn þarf að nota mun meiri sólarvörn en á þá sem eldri eru. Mikilvægt er að brýna fyrir foreldrum að láta ekki ung börn vera úti í sólinni yfir hábjartan daginn.

Slysavarnir

• Athugið alltaf að hitastig baðvatnsins sé hæfilegt áður en barnið er sett ofan í það (=37°C).
• Hitastýrð blöndunartæki eru æskilegasti kosturinn.
• Geymið straujárn þar sem barnið nær ekki til og forðist að strauja með barnið nálægt.
• Notið snúrustytti á þung og heit rafmagnstæki.
• Notið aftari hellurnar á eldavélinni, ef hægt er, og snúið handföngum á pottum inn á við.
• Geymið kveikjara og eldspýtur þar sem börn ná ekki til.
• Ekki er mælt með því að hita drykki og mat fyrir börn í örbylgjuofni. Ef hann er notaður þarf að hræra vel í matnum og láta hann standa í stutta stund áður en barnið fær að borða. Sama á við um ef pelar eða drykkir eru hitaðir í örbylgjuofni. Athuga þarf hitastigið, t.d. á innanverðum handlegg áður en barninu er gefinn pelinn. Hrista þarf pelann vel á eftir og láta standa í smástund á borði.
• Drekkið aldrei heita drykki með barn í fanginu.
• Setjið barnið í léttan fatnað sem hylur mikinn hluta líkamans. Setjið hatt á barnið sem skyggir á andlit þess og háls.
• Notið sólarvörn sérstaklega ætlaða ungum börnum.
• Leyfið yngstu börnunum ekki að vera óvarin úti í sólinni yfir hábjartan daginn.

Rafmagnsbrunar
Rafmagnsbrunar og raflost eru ekki algeng slys hjá börnum á Íslandi. Í þeim tilfellum þar sem slík slys verða er það vegna þess að rafmagnsnúrur eða innstungur eru ekki í lagi eða að barni tekst að stinga hlutum inn í innstungur. Það er því mikilvægt að allar rafmagnslagnir og innstungur séu í lagi. Í eldhúsi, baðherbergi og þvottahúsi eiga raflagnir að vera jarðtengdar samkvæmt lögum. Lekastraumsrofi ásamt jarðtengingu raflagna er öruggasta vörnin gegn raflosti.

Rafmagnssnúrur eiga ekki að hanga niður á gólf eða liggja eftir gólfinu þar sem barnið getur náð til þeirra. Rafmagnssnúrur sem eru farnar að trosna þarf að endurnýja.

Allar nýrri innstungur eru með innbyggða öryggislæsingu sem draga úr hættunni á að börn slasi sig á þeim. Eldri innstungur þarf að verja með þar til gerðum öryggislæsingum.

 Slysavarnir

• Gangið úr skugga um að allar rafmagnssnúrur og innstungur séu í lagi. 
• Setjið öryggislæsingar í allar innstungur ef þær eru ekki innbyggðar.
• Fjarlægið allar ónauðsynlegar rafmagnssnúrur.
• Látið rafmagnssnúrur ekki liggja eftir gólfinu eða hanga niður.

Drukknun

Smábörn geta komist á marga hættulega staði, ólíkt ungbörnum. Vatn er víða í umhverfi barna á Íslandi. Má nefna sjó, vötn, ár, mýrlendi, sundlaugar, setlaugar og tjarnir. Setlaugar og tjarnir í görðum, oft hjá nágrönnum, vinum og ættingjum, eiga einmitt sök á nokkrum drukknunum og nærdrukknunum barna hér á landi. Baðkör geta einnig verið slysagildur ef barn er eftirlitslaust.

Það kemur ef til vill mörgum á óvart að börn geta drukknað á innan við 3 mínútum í aðeins 2-5 cm djúpu vatni. Það getur gerst mjög skyndilega og hljóðlega. Það heyrist ekkert kall á hjálp eða busl í vatninu.

Börn á þessum aldri þurfa sérstaka aðgæslu. Þau eru forvitin og sífellt á ferðinni. Ef þau lenda í erfiðleikum hafa þau litla möguleika á að bjarga sér. Rétt viðbrögð skipta öllu máli ef barn fellur ofan í vatn og það er því mikilvægt að kunna endurlífgun. Heilaskaði eða jafnvel dauði getur hlotist á innan við þrjár mínútur.  Aldrei skal undir nokkrum kringumstæðum skilja barn eftir eftirlitslaust í nágrenni við vatn. Ekki má heldur treysta eingöngu á sundkennslubúnað, s.s. armakúta eða sundjakka. Það er ekkert sem kemur í stað eftirlits fullorðinna með barninu.

Það er gott fyrir börn á öllum aldri að venjast vatni, en þegar þau hræðast vatnið alls ekki og verða of örugg með sig í vatninu getur það reynst hættulegt.

Slysavarnir

• Farið aldrei frá barni sem er í baði, að busla í vaðlaug eða leika sér nálægt vatni.
• Tæmið baðker og vaðlaugar strax eftir notkun.
• Ef setlaug er við heimilið þarf að setja yfir hana lok strax eftir notkun.
• Treystið ekki eingöngu á sundkennslubúnað, s.s. armakúta eða sundjakka.

Skurðir og mar

Einstaka kúla og mar virðist vera fylgifiskur þess að vera smábarn. Skurðir geta þó reynst alvarlegir og ættu foreldrar að gera allt til að koma í veg fyrir þá.

Börn sem fylgjast með foreldrum sínum nota hnífa og skæri geta fundist spennandi að reyna það sama, ef tækifæri gefst. Slíkt getur að sjálfsögðu endað með ósköpum. Börn hafa einnig hlotið alvarleg sár á fingrum eftir að hafa skorið sig á álgosdósum.
Allt gler sem er í hæð barna ætti að vera öryggisgler eða í það minnsta vera með öryggisfilmu. Alltof algengt er að börn klemmi fingur sína milli stafs og hurðar. Slíkir áverkar geta verið alvarlegir og eru mörg dæmi um að börn hafi misst framan af fingrum sínum.

Slysavarnir

• Geymið hnífa, skæri og rakhnífa þar sem barnið nær ekki til.
• Setjið öryggisgler eða öryggisfilmu á gler í hurðum, borðum og fleiru sem er í hæð barnsins.
• Setjið fingravini á hurðir til að koma í veg fyrir klemmuslys.

Þegar farið er með barnið út

Gangandi
Smábörn eru óútreiknanleg og snögg. Þau geta hlaupið frá manni og horfið úr augsýn á nokkrum sekúndum. Því er mjög mikilvægt er að leiða smábörn alltaf.

Á götunni eru margir spennandi staðir fyrir börn á þessum aldri. Öll áreitin í umhverfinu geta haft áhrif á athygli þeirra.
Allmörg dæmi eru um það hér á landi að keyrt er á börn með alvarlegum afleiðingum. Börn á þessum aldri eru flest hver hrifin af bílum og líta því ekki á þá sem einhverja ógn.

Slysavarnir

• Leiðið barnið alltaf eða notið „vertu hér band“ sem er um úlnlið barns og úlnlið fullorðins.
• Látið barnið ganga sem lengst frá götunni (þ.e. ekki við gangstéttarbrúnina).
• Kennið barninu einföld atriði varðandi umferðarreglur meðan þið eruð á gangi.
• Verið góð fyrirmynd.

Önnur öryggisatriði

Smábörn eru mjög sjálfmiðuð. Þau eiga erfitt með að setja sig inn í aðstæður. Þau halda að þau séu miðja alheimsins og allt sé fyrir þau gert. Þeim finnst gaman að herma eftir fullorðnum en átta sig ekki á að hegðun þeirra getur haft einhverjar afleiðingar.

Smábörn þurfa alltaf að vera undir eftirliti þar sem nýfædd börn eru. Dæmi eru um að þau hafi gefið nýburum t.d. hnetur og sælgæti að borða, reynt að baða þau sjálf og vitað er um eitt barn sem setti litla systkinið sitt í þvottavélina af því bleyjan var óhrein. Mörg börn á þessum aldri eru mjög harðhent við yngri börn, en átta sig ekki á að þau geta meitt þau.

Eldsvoðar á heimilum fólks eru alltof tíðir og oft hefur litlu mátt muna að heimilisfólk hafi komist heilu og höldnu út. Flest dauðaslys í eldsvoðum verða vegna reykeitrunar frekar en brunasára. Smábörn hafa engan möguleika á að komast sjálf út og eru því í meiri hættu en aðrir. Til eru almennar leiðbeiningar um eldvarnir í heimahúsum sem allir ættu að kynna sér. Þessar leiðbeiningar eiga við um alla aldurshópa, börn sem fullorðna.

Slysavarnir

• Reykskynjarar eiga að vera á öllum heimilum. Best er að fá ráðleggingar hjá fagmönnum um staðsetningu þeirra. Mikilvægt er að skipta um rafhlöður í þeim reglulega, ekki sjaldnar en einu sinni á ári.
• Slökkvitæki og eldvarnateppi eiga einnig að vera á öllum heimilum. Fáið ráðleggingar hjá fagmönnum um rétta staðsetningu.
• Hafið númer Neyðarlínunnar 112 við öll símtæki á heimilinu.
• Mikilvægt er að kunna rétt viðbrögð við eldsvoða. Kynnið ykkur almennar leiðbeiningar um eldvarnir.
• Setjið upp flóttaáætlun. Ekki geyma það þangað til það er orðið of seint.
• Gangið úr skugga um að ástand rafmagnsmála á heimilinu sé gott og standist lög um rafmagnsöryggi. Bilaðar rafmagnssnúrur og innstungur ætti að laga strax.
• Geymið eldspýtur og kveikjara þar sem börn ná ekki til.
• Skiljið ekki eftir logandi kerti í mannlausum herbergjum.
• Djúpsteikingarpottar hafa valdið mörgum húsbrunum og eru sérstaklega varasamir.
• Lítið aldrei af pottum og pönnum meðan eldavél er í gangi.
• Olíulampar geta verið stórhættulegir ef ekki er farið eftir leiðbeiningum framleiðanda við notkun þeirra.