„Ef þú verður ekki góð kemur Grýla og tekur þig!“
Nú styttist í jólin og þótt það sé flestum tilhlökkunarefni, er líka margt sem getur valdið óróleika, kvíða eða öðrum vanda bæði hjá foreldrum og börnum. Eitt af þessu eru jólasveinarnir. Í útlöndum er jólasveinninn bara einn, yfirleitt góðlátlegur gamall karl sem gefur gjafir og er ekki með nein læti, nema í mesta lagi að hrópa hó-hó-hó.
Íslensku jólasveinarnir eru hins vegar þrettán bræður sem löngu eru orðnir fastur liður í jólahaldinu. Með árunum hafa þessir sveinar mildast verulega, breytt um fatastíl og að mestu lagt af óknytti og ólöglega hegðun svo sem kjöt- og kertastuld. Í staðinn gefa þeir börnum í skóinn á aðventunni, sprella í verslunum og á almannafæri og eru með gigg á jólaskemmtunum. Flest börn dýrka jólasveinana en svo eru líka önnur sem hræðast þá, enda fylgir þeim iðulega hávaði og gauragangur. Ekki bætir úr skák að þeir eru óheppnir með foreldra. Pabbinn Leppalúði er ljótur tröllkall, en undirokaður af illvígu skessunni Grýlu sem elskar að éta óþekka krakka. Ekki nóg með það, gæludýrið á heimilinu – Jólakötturinn – er skaðræðisskepna sem klófestir þá sem eru svo óheppnir að fá enga nýja flík á jólunum.
Þetta segir að minnsta kosti þjóðsagan.
En þá er það vandinn, geta foreldrar sagt börnum sögur af íslensku jólasveinafjölskyldunni án þess að koma inn hjá þeim ótta við Grýlu og hyski hennar? Eða verður að segja börnum sannleikann og ekkert nema sannleikann um það hvort jólasveinarnir eru raunverulega til eða ekki?
Ekki hægt að gefa uppskrift um hvernig er best að haga þessu og foreldrar verða sjálfir að finna leið sem hver og einn er sáttur við. Flestir velja að leyfa börnum að eiga sína jólasveinatrú, enda veitir það oftast ómælda gleði og er saklaust nema helst ef gjafirnar í skóinn fara úr böndunum! Til á slá á Grýluhræðsluna segja sumir að hún sé dauð, aðrir að hún sé hætt að vera vond, orðin grænmetisæta eða að nú eigi hún pening til að kaupa bara matinn í Bónus eins og aðrir.
En það er hins vegar ýmislegt sem þarf að varast.
- Forðast þarf að vekja hræðslu hjá börnum við Grýlu eða aðra óvætti, því það getur gert þau verulega óttaslegin og áhyggjufull. Ekki er víst að börnin ræði þennan ótta en honum getur fylgt vanlíðan, myrkfælni og jafnvel martraðir til lengri tíma.
- Ekki er gott að reyna að hræða börn til hlýðni með hótunum um að eitthvað slæmt hendi þau. Auðvitað þurfa börn að læra að hlýða og það má láta börn vita að ef þau gera eitthvað ákveðið af sér muni þau missa af fríðindum sem þau hefðu annars fengið. T.d. ef barn ert óþekkt að fara að sofa komi kartafla í skóinn. Þetta á þó alls ekki að segja börnum, nema viðkomandi „jólasveinn“ treysti sér til að standa við orð sín.
- Í uppeldi á yfirhöfuð ekki að hóta börnum refsingum eða neinu öðru sem ekki er hægt að standa við. Mun betri leið til að kenna börnum æskilega hegðun er að umbuna þeim með hrósi eða öðru jákvæðu þegar þau haga sér vel.