Áhættuþættir
Flestar konur sem ganga með tvíbura eru heilbrigðar alla meðgönguna og flestir tvíburar fæðast heilbrigðir og fullburða eftir eðlilega fæðingu.
Tvíburameðgöngu fylgir þó áhætta. Til dæmis er mun hærri tíðni fyrirburafæðinga og þær konur sem ganga með tvíbura eru í meiri hættu á að fá meðgöngueitrun og e.t.v. meðgöngusykursýki. Auk þess er hætta á misræmi í vexti tvíburanna, vaxtarskerðingu hjá öðrum þeirra eða báðum og tvíbura-tvíbura blóðrennslissjúkdómi.
Tvíburar sem deila fósturbelg og fylgju eru í meiri áhættu en tvíburar sem hafa sinn fósturbelginn hvorn og sína fylgjuna hvora.
Hætta á fyrirburafæðingu – samdrættir á meðgöngu.
Ef barn fæðist fyrir 37 vikna meðgöngu telst það fyrirburi. Árið 2007 voru fyrirburafæðingar um 4% allra fæðinga á Íslandi. Í þessari tölu eru bæði einburar og fjölburar.
Síendurteknir samdrættir á meðgöngu geta verið merki um hættu á fyrirburafæðingu. Í meðgöngu tvíbura er virkni í leginu meiri en þegar um meðgöngu einbura er að ræða. Í upphafi meðgöngu er venjulega lítil samdráttarvirkni í leginu. Þó eru til staðar vægir staðbundnir samdrættir án þess að konan taki eftir þeim. Samdrættirnir geta aukist þegar legið stækkar og þegar líður á meðgönguna og konan skynjar samdrættina eins og spennuverki. Það er eðlilegt að kona geti fundið tíu til fimmtán samdrætti á dag og allt að fjóra á klukkustund.
Ef samdrættir eru meiri en þetta eða ef móðirin hefur á tilfinningunni að eitthvað sé að, ætti hún að hafa samband við ljósmóður eða lækni.
Mikilvægt er að vera vakandi fyrir einkennum um fyrirburafæðingu:
- Samdrættir sem koma á 5-10 mínútna fresti og hafa staðið yfir í eina til tvær klukkustundir
- Túrverkir
- Bakverkir. Þeir geta leitt út í mjaðmir og fram í kvið
- Þrýstingur niður í grind
- Legvatn lekur
- Blæðing frá leggöngum
- Aukin útferð frá leggöngum
- Vindverkir eða niðurgangur
Vöxtur tvíbura – hætta á vaxtarskerðingu og misræmi í vexti
Boðið er upp á ómskoðanir til að fylgjast með vexti tvíburanna vegna hættu á vaxtarskerðingu og/eða misræmi í vexti, sem getur lýst sér með eftirfarandi hætti:
Annar tvíburinn er lítill miðað við meðgöngulengd.
Báðir tvíburar eru litlir miðað við meðgöngulengd.
Annar tvíburinn er töluvert minni en hinn.
Meiri hætta er á misræmi í vexti tvíbura hjá þeim sem deila fósturbelg og fylgju (belgjaskil eru þunn eða engin). (Lesa meira um belgjaskil á síðunni Tvíburameðganga)
Misræmi í fósturvexti byrjar oftast við 28 vikna meðgöngu. Fram hefur komið í rannsóknum að vaxtarmisræmi hjá tvíburum er um 10,3. Vaxtarmisræmi kemur fram hjá 15 – 20% tvíbura við fæðingu.
Orsakir vaxtarmisræmis eru oft vegna erfðafræðilegra þátta. Til dæmis geta tvíeggja tvíburar verið misstórir. Alvarlegra vaxtarmisræmi getur orsakast vegna tvíbura-tvíbura blóðrennslissjúkdóms, sýkingar í móðurkviði sem veldur vaxtarskerðingu hjá öðru barninu, eða ákveðnum þáttum í fylgjunni. Þar má nefna tregðu í blóðflæði um fylgju sem annar ekki næringarþörf tveggja barna. Einnig getur staðsetning naflastrengja í fylgju skipt máli. Ef annar strengurinn er út í rönd á fylgjunni er meiri hætta á að sá tvíburi verði minni.
Hætta á tvíbura-tvíbura blóðrennslissjúkdómi (Twin-to Twin Transfusion Syndrome, TTTS)
Sjúkdómurinn TTTS á upptök í fylgju og þróast eingöngu hjá eineggja tvíburum sem hafa ytri fósturbelg og fylgju sameiginlega. TTTS greinist með ómskoðun. (Lesa meira um belgjaskil á síðunni Tvíburameðganga)
TTTS á sér stað vegna óeðlilegrar æðatengingar í fylgjunni milli tvíburanna snemma í fósturskeiði, líklega fyrir tilviljun. Blóðflæði verður meira til annars tvíburans sem fær of mikið blóð meðan hinn fær of lítið blóð og verður blóðlaus og smár. Þetta veldur misræmi í fósturvexti og legvatnsmagni hjá tvíburunum.
Minni tvíburinn ber öll merki vaxtarskerðingar og hefur lítið legvatn á meðan hinn tvíburinn er stór og hefur of mikið legvatn. Það mikla blóðmagn sem stærri tvíburinn fær, skapar mikið álag á hjarta hans og blóðrásarkerfi. Hann er í hættu á að fá hjartabilun í móðurkviði eða eftir fæðingu.
Komi sjúkdómurinn í ljós snemma á meðgöngu er mikil hætta á fósturláti því þá er ekki hægt að meðhöndla hann. Oftast greinist sjúkdómurinn á seinni hluta meðgöngu og þá er hægt að meðhöndla sum tilfelli af TTTS en stundum getur lausnin falist í fæðingu fyrir tímann.
Með ómskoðunum er fylgst með ástandi tvíburanna og metið á hverjum tíma hvaða meðferð á við.
Meðferðin getur falist í því að tappa legvatni af hjá stóra barninu og þá getur þurft að gera það oftar en einu sinni. Einnig er hægt að brenna fyrir æðar í fylgjunni með laser og draga þannig úr því mikla blóðflæði sem er til annars tvíburans. Sú meðferð er eingöngu veitt erlendis.
Þetta er sjaldgæfur sjúkdómur og gerist hjá 10-15% eineggja tvíbura sem deila ytri fósturbelg og fylgju. Árlega greinast 2,6-3,9 tilvik hér á landi.
Hætta á fósturdauða
Ef belgjaskil eru engin og tvíburarnir hafa ytri- og innri fósturbelgi sameiginlega er hætta á fósturdauða ef naflastrengir tvíburanna flækjast saman. (Lesa meira um belgjaskil á síðunni Tvíburameðganga)